Echojounal echojounal.net
Related Articles
Pandan plis pase mwatye nan popilasyon ayisyen an ap plonje pi fon chak jou nan grangou ak mizè, gen yon enstitisyon kle ki twouve li nan mitan tout fristrasyon yo: Fonds d’Assistance Économique et Sociale (FAES). Yo te kreye enstitisyon sa a pou li te sèvi tankou bra dwat Leta nan batay kont gwo mizè, men jodi a, li paralize. Se pa paske li manke vizyon, men se akòz yon klas politik ki pi pito sèvi ak li pou fè kliyanbèl (koutba politik) oswa ki abandone li nan mitan blokaj administratif.
Lè FAES te kreye nan ane 1990, se pa te pou li te tounen yon senp biwo kote moun al chita nan kòfrefò. Sou papye, se li ki sipoze boue de sovaj pou 146 komin peyi a. Misyon li klè kou dlo kòk: akonpanye kominote ki pi pòv yo nan finanse pwojè enfrastrikti de baz (lekòl, lopital, wout nan mòn) epi jere pwogram sosyal yo tankou kantin popilè, distribisyon twous manje ak transfè lajan kach bay fanmi ki nan nesesite.
Nan moman peyi a ap travèse yon kriz imanitè san parèy, kote gang ame fin bloke zòn metwopolitèn nan ak gwo aks routye yo, travay FAES la ta dwe yon priyorite nasyonal pou sekirite pèp la. Se enstitisyon sa a ki jere gwo lajan òganizasyon entènasyonal yo bay, tankou Bank Enterameriken Devlopman (BID), pou eseye kenbe yon minimòm manje ak swen lasante nan zòn kote grangou a nan nivo ijans.
Men, gen yon gwo fose ant sa pèp la bezwen ak sa ki ap fèt tout bon sou teren an. Rapò finansyè yo montre yon reyalite ki fè mal: anpil fwa, lè mitan lane fiskal la rive, FAES pa menm rive depanse yon ti fraksyon nan lajan yo te prevwa pou ane a. Pwojè konstriksyon ki enpòtan pou devlopman peyi a rete bloke, swa paske Ministè Finans pa lage lajan yo, swa poutèt gwo kòd biwokratik ki mare enstitisyon an.
Poukisa gen tout dousè sa a devan yon sitiyasyon kote moun ap mouri grangou? Repons lan kache nan koridò pouvwa a.
« FAES ap soufri anba maladi ki ap ronje tout administrasyon piblik la nan peyi Ayiti: enstabilite ak twòp politik chirepit. »
Chak fwa gen yon nouvo gouvènman, oswa yon nouvo kriz nan tèt Leta a, yo chanje direktè, yo pote pwòp moun pa yo, epi yo chanje objektif enstitisyon an. Olye yo trete FAES tankou yon ajans teknik pou ijans imanitè, klas politik la wè li tankou yon bwat zouti pou fè kanpay elektoral oswa yon rezèvwa jòb pou bay patizan yo satisfaksyon.
Gouvènman an ak lidè politik yo pote yon gwo responsablite nan dezas sa a. Lè yo echwe nan misyon yo pou bay peyi a sekirite, yo kondane ekip teknik FAES yo pou yo rete bra kwaze. Enjenyè ak ajan teren yo pa ka deplase al evalye pwojè ni al kontwole chantye nan pwovens yo poutèt gang ame ki kontwole wout yo. Anplis de sa, fenomèn « bwa taye » (fuite des cerveaux) kote jèn pwofesyonèl yo ap kite peyi a poutèt ensekirite, vide enstitisyon an anba pi bon kad teknik li te genyen yo.
Men, pi gwo krim lan se blokaj administratif la. Batay enterè nan mitan aparèy Leta a fè bidjè yo pran mwa anvan yo apwouve, epi apèl dòn (les appels d’offres) trennen sou plizyè lane. Pandan ministè yo ap fè lagè enfliyans pou enterè pèsonèl yo, gen dè milyon dola èd entènasyonal ki rete ap dòmi nan kont labank, oubyen bank yo menm menase pou yo rale lajan yo tounen paske yo bouke ak dousè, mank klète, ak koripsyon.
Dènyèman, FAES te eseye remete konsèy direksyon li yo an plas epi fè chita-tande pou remotive travayè yo. Enstitisyon an ap bat kò li jan li kapab pou li entansifye distribisyon manje cho bay moun ki deplase yo nan kapital la. Men, tout efò sa yo ap rete tankou yon gout dlo nan mitan lanmè, si gouvènman an pa ba li yon otonomi reyèl, yon pwoteksyon sekirite ak yon fleksibilite nan fason lajan yo ap debloke.
Se yon krim pou yo kite kalkil politik ap sabote yon estrikti lavi anpil sitwayen depann de li. Si klas politik ayisyen an vle montre li gen yon ti rès diyite ak limanite nan fon kè li, fòk li sispann sèvi ak FAES tankou yon teren jwèt. Grangou pèp la pa nan tande pwomès ak negosyasyon nan koridò; li ap gwonde nan vant vid timoun ak granmoun nan katye popilè Pòtoprens yo ak nan riral ki fin tounen zòn bwa dèyè nèt.
