Echojounal echojounal.net
Related Articles
Nan sistèm politik Ayiti a, jan Konstitisyon 1987 la trase li a, pouvwa egzekitif la gen de tèt: Prezidan Repiblik la (ki se Chèf Leta) ak Premye Minis la (ki se Chèf Gouvènman an). Menm si souvan se Prezidan an moun plis wè, se Premye Minis la ki kenbe manch pwelon an pou fè machin Leta a mache chak jou.
Ki ròl yon Premye Minis?
Wòl Premye Minis la defini klè nan manman lwa peyi a. Li pa la pou li fè bèl parèt sèlman, li gen gwo responsablite sou zepòl li:
Chèf Administrasyon an: Se li menm ki responsab pou administrasyon piblik la mache byen. Li nonmen epi revoke fonksyonè leta yo (sa ki pa nan kategori Konstitisyon an rezève pou Prezidan an).
Egzekisyon Lwa yo: Lè Palman an fin vote yon lwa epi Prezidan an pibliye li, se Premye Minis la ki gen misyon pou asire lwa sa a aplike tout bon vre nan peyi a.
Kowòdinasyon Ministè yo: Li se « kòmandan » ekip minis yo. Li prezide Konsèy Gouvènman an epi li asire chak minis ap fè travay yo selon plan gouvènman an.
Sekirite ak Lòd Piblik: Ansanm ak Minis Jistis la ak Minis Enteryè a, li responsab pou sekirite tout moun sou teritwa a ak lapè nan peyi a.
2. Poukisa li enpòtan konsa nan sistèm nou an?
Nan yon sistèm « semiparlemantè » tankou Ayiti, Premye Minis la se pon ki mare pouvwa Egzekitif la ak pouvwa Lejislatif la (Palman an).
San yon Premye Minis ki gen ratifikasyon Palman an, Prezidan an pa ka gouvène tout bon. Premye Minis la sèvi kòm yon « fich pou pwoteje sistèm nan » (fusible). Si gouvènman an pa mache byen, se li ki tonbe olye se tout sistèm nan ki kraze.
Planifikasyon bidjè a
Se sou responsablite Premye Minis la bidjè peyi a prepare. Se li menm ki dwe al defann devan Depite ak Senatè yo ki jan li pral depanse lajan Leta a pou bay popilasyon an sèvis (lekòl, lopital, wout).
Istwa peyi nou montre wòl sa a difisil anpil. Premye Minis la souvan jwenn li nan mitan yon « batay kòk » ant Prezidan an ki vle gen tout pouvwa ak Palman an ki vle kontwole tout bagay.
Lè pa gen antant politik, peyi a konn rete bloke pandan plizyè mwa san gouvènman, sa ki lakòz ekonomi an degrengole epi sekirite a vin frajil. Se sa ki fè, chwazi yon Premye Minis se toujou yon moman tansyon nan politik lakay.
Nan yon Ayiti ki ap chèche estabilite, wòl Premye Minis la se poto mitan an. Li pa sèlman yon teknisyen ki ap jere papye, li se yon lidè politik ki dwe gen kapasite pou li pale ak tout moun pou fè peyi a avanse. San yon Premye Minis ki solid epi ki gen lejitimidite, machin Leta a ap toujou rete an pàn.
